Navoiy xalqaro aeroporti
Umumiy ma’lumot
Navoiy xalqaro aeroporti (IATA: NVI, ICAO: UZSA) O‘zbekistonning eng muhim aviatsiya va logistika markazlaridan biri hisoblanadi. Aeroport mamlakatning markaziy qismida joylashgan bo‘lib, Yevropa va Osiyoni bog‘lovchi asosiy transport yo‘laklari kesishgan nuqtada faoliyat yuritadi. Strategik geografik joylashuvi tufayli aeroport xalqaro yuk tashuvlari, tranzit operatsiyalari va multimodal logistika xizmatlarini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Tarix va rivojlanish
Aeroport 1962-yilda tashkil etilgan bo‘lib, bugungi kunda Markaziy Osiyoning eng istiqbolli multimodal logistika markazlaridan biri sifatida faoliyat yuritmoqda.
1992-yilda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoniga muvofiq “O‘zbekiston havo yo‘llari” milliy aviakompaniyasi tashkil etilishi bilan aeroportga xalqaro maqom berildi. Shu yildan boshlab Navoiy xalqaro aeroporti mamlakatning xalqaro havo transporti tizimining muhim bo‘g‘inlaridan biriga aylandi.
2006–2007-yillarda aeroportda keng ko‘lamli rekonstruksiya va modernizatsiya ishlari amalga oshirildi. Aerodrom majmuasi, uchish-qo‘nish yo‘lagi va taksi yo‘laklari to‘liq yangilanib, zamonaviy yoritish tizimlari hamda yangi havo harakatini boshqarish minorasi foydalanishga topshirildi. Mazkur yangilanishlar aeroportning xavfsizlik va ekspluatatsion imkoniyatlarini sezilarli darajada oshirdi.
2007-yilda “O‘zbekiston havo yo‘llari” milliy aviakompaniyasi va Korean Air aviakompaniyasi o‘rtasida konsalting xizmatlari ko‘rsatish bo‘yicha hamkorlik kelishuvi imzolandi. Ushbu hamkorlik aeroportni Markaziy Osiyodagi yirik logistika xabiga aylantirish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi. Rivojlanish dasturi doirasida zamonaviy logistika infratuzilmasi yaratildi va xalqaro standartlarga mos boshqaruv tizimlari joriy etildi.
2010-yil 12-avgustda yiliga 100 ming tonnagacha yuk qabul qilish va qayta ishlash imkoniyatiga ega bo‘lgan zamonaviy havo yuk terminali foydalanishga topshirildi. Shuningdek, Boeing 747-400 kabi yirik havo kemalariga xizmat ko‘rsatish imkoniyatiga ega perronlar, qo‘shimcha aviatsiya yoqilg‘isi saqlash majmualari hamda logistika infratuzilmasi barpo etildi. Natijada aeroport xalqaro yuk tashuvlari bozorida o‘z mavqeini mustahkamladi.
Keyingi yillarda Navoiy xalqaro aeroporti orqali Yevropa, Osiyo va Yaqin Sharq davlatlariga muntazam yuk tashuvlari yo‘lga qo‘yildi. Aeroport xalqaro logistika zanjirining muhim bo‘g‘ini sifatida eksport-import operatsiyalari va tranzit tashuvlar hajmining ortishiga xizmat qilmoqda.
2018-yilda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-5584-son Farmoniga muvofiq mamlakat aeroportlarini boshqarish maqsadida “Uzbekistan Airports” aksiyadorlik jamiyati tashkil etildi va Navoiy xalqaro aeroporti ushbu kompaniya tarkibiga kiritildi.
2024-yil 12-dekabrdagi PQ-430-sonli Prezident qaroriga muvofiq aeroportning yuk terminalini xususiy sektor boshqaruviga berish hamda Zarafshon aeroporti faoliyatini Navoiy xalqaro aeroporti filiali sifatida qayta tiklash bo‘yicha muhim vazifalar belgilandi. Ushbu qaror aeroportning logistika imkoniyatlarini kengaytirish va hududiy aviatsiya infratuzilmasini rivojlantirishda yangi bosqichni boshlab berdi.
2026-yil 9-fevralda qabul qilingan PQ-50-sonli Prezident qarori asosida Navoiy xalqaro aeroportini havo, temir yo‘l va avtomobil transporti yo‘nalishlarini birlashtiruvchi xalqaro multimodal logistika xabiga aylantirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar boshlandi. Mazkur qaror aeroportning eksport va tranzit salohiyatini yanada oshirish, yangi logistika quvvatlarini yaratish hamda mahalliy va xorijiy aviatashuvchilar uchun qulay sharoitlar shakllantirishga qaratilgan.
Belgilangan rivojlanish dasturlariga muvofiq, 2030-yilga qadar aeroportda amalga oshiriladigan parvozlar sonini yiliga 7 mingtagacha yetkazish, yo‘lovchi tashish hajmini 150 ming nafarga hamda yuk tashish hajmini 45 ming tonnagacha oshirish rejalashtirilgan. Shuningdek, havo kemalariga texnik xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va bo‘yash markazini tashkil etish, yangi yuk terminalini qurish, zamonaviy logistika infratuzilmasini rivojlantirish hamda erkin bojxona va logistika zonalarini yaratish bo‘yicha loyihalar amalga oshirilmoqda.
Bugungi kunda Navoiy xalqaro aeroporti zamonaviy infratuzilma, yuqori darajadagi xizmatlar va qulay geografik joylashuvni o‘zida mujassam etgan holda O‘zbekistonning transport-logistika salohiyatini rivojlantirishga munosib hissa qo‘shmoqda. Aeroportning izchil rivojlanishi mamlakatning xalqaro transport yo‘laklaridagi o‘rnini mustahkamlash, investitsiyalarni jalb etish va global logistika tarmoqlariga integratsiyalashuvini ta’minlashga xizmat qilmoqda.
2026-yilgi rivojlanish rejalari va maqsadli ko‘rsatkichlar PQ-50 qarori asosida kiritilgan.
Strategik joylashuv va texnik imkoniyatlar
Aeroport Yevropa va Osiyoning yirik logistika markazlariga chiqish imkonini beruvchi asosiy xalqaro havo yo‘nalishlari kesishgan nuqtada joylashgan bo‘lib, temir yo‘l, avtomobil va havo transporti tarmoqlarini birlashtiruvchi muhim multimodal logistika markazi hisoblanadi.
Geografik joylashuv
Koordinatalar: 40°07′ shimoliy kenglik, 65°10′ sharqiy uzunlik
Masofalar:
- Navoiy shahri – 18 km
- Buxoro shahri – 105 km
- Samarqand shahri – 170 km
Aerodrom tavsifi
Navoiy xalqaro aeroportining uchish-qo‘nish yo‘lagi 4 000 × 45 metr o‘lchamga ega bo‘lib, beton qoplama bilan jihozlangan. Yo‘lakning mustahkamlik ko‘rsatkichi PCN 62 R/A/X/T ni tashkil etadi, bu esa aeroportga og‘ir yuk va uzoq masofalarga parvoz qiluvchi zamonaviy havo kemalarini qabul qilish imkonini beradi.
Infratuzilma
Aeroport infratuzilmasi quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- 2 ta perron (rampa);
- 7 ta rul yo‘lagi (taxiway);
- 12 ta havo kemalari turar joyi;
- zamonaviy yuk terminali;
- aviatsiya yoqilg‘isi saqlash majmualari;
- xalqaro standartlarga mos havo harakatini boshqarish tizimi.
Navigatsiya uskunalari
Parvozlar xavfsizligi va uzluksizligini ta’minlash maqsadida aeroport quyidagi zamonaviy aeronavigatsiya vositalari bilan jihozlangan:
- VOR/DME;
- NDB;
- ILS CAT II (07 yo‘nalishi);
- ILS CAT II (25 yo‘nalishi).
Mazkur texnik imkoniyatlar Navoiy xalqaro aeroportiga turli ob-havo sharoitlarida ham xalqaro standartlar asosida havo kemalarini qabul qilish va kuzatib qo‘yish imkonini beradi.
Kelajak istiqbollari
Belgilangan rivojlanish dasturlariga muvofiq, 2030-yilga qadar aeroportda amalga oshiriladigan parvozlar sonini yiliga 7 mingtagacha yetkazish, yo‘lovchi tashish hajmini 150 ming nafarga va yuk tashish hajmini 45 ming tonnagacha oshirish rejalashtirilgan. Shuningdek, havo kemalariga texnik xizmat ko‘rsatish, ta’mirlash va bo‘yash markazini tashkil etish, yangi yuk terminalini qurish, “Porto Franko” erkin bojxona zonasini hamda zamonaviy logistika infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha yirik investitsiya loyihalari amalga oshirilmoqda.
Bugungi kunda Navoiy xalqaro aeroporti zamonaviy infratuzilma, qulay geografik joylashuv va xalqaro standartlarga mos xizmatlari bilan O‘zbekistonning transport-logistika salohiyatini rivojlantirishga xizmat qilayotgan yirik strategik markaz hisoblanadi.